Mag een AI-chatbot nieuwsartikelen gebruiken om vragen van gebruikers te beantwoorden? Advocaat-generaal Szpunar van het Hof van Justitie van de EU geeft daar voor het eerst een inhoudelijk antwoord op. In zijn conclusie van 3 november 2026 in de zaak Like Company/Google (C-250/25) maakt hij een helder onderscheid:

• het trainen van een taalmodel is in beginsel toegestaan;
• maar een chatbot die in real time persartikelen ophaalt en de formulering daarvan overneemt, kan inbreuk maken.

Wat is het persuitgeversrecht?

Sinds de DSM-richtlijn van 2019 hebben uitgevers van perspublicaties een eigen recht (artikel 15). Daarmee kunnen zij optreden tegen online gebruik van hun publicaties door aanbieders van internetdiensten, zoals nieuwsaggregators en zoekmachines. In Nederland is dit recht opgenomen in de Wet op de naburige rechten.

Het recht geldt twee jaar na publicatie. Hyperlinks, zeer korte fragmenten en privégebruik vallen er niet onder. De vraag was tot nu toe vooral hoe het recht zich verhoudt tot zoekmachines. Met generatieve AI is daar een nieuwe vraag bijgekomen.

Waar gaat de zaak over?

Het Hongaarse Like Company exploiteert nieuwswebsites. Het verwijt Google dat zijn chatbot Gemini haar artikelen heeft gebruikt om de onderliggende taalmodellen te trainen, en dat Gemini die artikelen in zijn antwoorden heeft gereproduceerd en beschikbaar gesteld.

Gemini werkt met zogenoemde Retrieval-Augmented Generation (RAG): de chatbot haalt op het moment van de vraag actuele informatie van het internet op en verwerkt die in zijn antwoord. De rechtbank Boedapest legde het Hof vier vragen voor: twee over training en twee over de antwoorden van de chatbot.

Training: in beginsel toegestaan

De A-G vindt dat het Hof de vragen over training niet hoeft te beantwoorden. Er is geen bewijs dat de artikelen van Like Company voor training zijn gebruikt, en training is volgens hem geen vorm van online gebruik van perspublicaties. De vragen zijn in deze zaak dus hypothetisch.

Ten overvloede merkt hij op dat het trainen van een taalmodel met beschermde werken in beginsel valt onder de uitzondering voor tekst- en datamining (TDM) van artikel 4 DSM-richtlijn. Let wel: die uitzondering geldt niet als de rechthebbende het gebruik op een passende, bijvoorbeeld machineleesbare, manier heeft voorbehouden.

Real-time antwoorden: hier kan het misgaan

Anders ligt het bij de antwoorden zelf. Haalt een chatbot een perspublicatie op, gebruikt hij die om een antwoord te genereren en geeft hij dat antwoord aan de gebruiker, dan kan het persuitgeversrecht onder omstandigheden worden geschonden.

De A-G benadrukt dat enkele feiten en nieuwsgegevens niet beschermd zijn. Het recht beschermt de investering van de uitgever en de concrete uitdrukkingsvorm van het artikel, niet het nieuws zelf.

Waar moet de rechter naar kijken?

Voor de vraag of sprake is van inbreuk noemt de A-G twee factoren:

1. Rechtmatige toegang: heeft de chatbot het artikel opgehaald door effectieve technische maatregelen te omzeilen, zoals een paywall of een blokkade tegen scraping?
2. Aard van het antwoord: geeft het antwoord alleen feiten weer, of neemt het de uitdrukkingsvorm van het artikel herkenbaar over, zo ver dat de gebruiker het oorspronkelijke artikel niet meer hoeft te raadplegen?

Van een mededeling aan het publiek is in beginsel sprake als de uitdrukkingsvorm stelselmatig herkenbaar terugkomt in antwoorden op vergelijkbare vragen van gebruikers.

Wanneer is de aanbieder aansprakelijk?

De aanbieder van de chatbot is aansprakelijk als deze handelingen inherent zijn aan zijn bedrijfsmodel. Ook is hij aansprakelijk als hij geen passende maatregelen heeft genomen om ze geloofwaardig en effectief tegen te gaan. Een beroep op ‘de AI deed het zelf’ biedt dus weinig bescherming.

Is dit het laatste woord?

Nee. Een conclusie van een advocaat-generaal is een advies en bindt het Hof niet. De rechters zijn pas begonnen met hun beraadslaging; het arrest volgt later. Het Hof volgt de A-G vaak, maar niet altijd. Toch is dit de eerste inhoudelijke EU-routekaart voor generatieve AI en het persuitgeversrecht, en zullen partijen er nu al rekening mee houden.

Wat betekent dit voor u?

Bent u uitgever of publiceert u online content?

• Leg uw voorbehoud tegen tekst- en datamining machineleesbaar vast, bijvoorbeeld in robots.txt en uw gebruiksvoorwaarden.
• Documenteer welke technische maatregelen u gebruikt, zoals een paywall of blokkades tegen scrapers.
• Test regelmatig of AI-chatbots uw formuleringen herkenbaar overnemen of een bezoek aan uw artikel overbodig maken.
• Bewaar bewijs daarvan, zoals screenshots met datum en de gestelde vragen.

Ontwikkelt of gebruikt u AI-toepassingen?

• Maak in AI-audits onderscheid tussen training, real-time retrieval en de gegenereerde output.
• Respecteer opt-outs, paywalls en scrapingbeperkingen, en leg vast dat u dat doet.
• Neem maatregelen tegen het letterlijk of herkenbaar overnemen van bronteksten.
• Neem in AI-contracten afzonderlijke garanties, logging, een notice-and-actionprocedure en vrijwaringen op voor zowel trainingsdata als RAG-output.

Hulp nodig?

Hortis Legal adviseert over auteursrecht, naburige rechten en het gebruik van AI binnen uw onderneming. Wilt u weten of uw content wordt hergebruikt door AI-toepassingen, of wilt u uw eigen AI-gebruik en contracten laten toetsen? Neem dan gerust contact met ons op.

Bron: Conclusie van advocaat-generaal Szpunar van 3 november 2026, zaak C-250/25, Like Company, en persbericht nr. 155/26 van het Hof van Justitie.